Афакультет иазкны — Аҭоурыхи жәларбжьаратәи аизыҟәазаашьақәеи рфакультет

Аҭоурыхтә факультет ашьақәгылара амҩа ду ианысит, уи, аамҭа асаркьа еиԥш, иаанарԥшуеит рыжәлар рлахьынҵа уадаҩ.

Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аԥҵара раԥхьатәи амш инаркны 1932 шықәсазы ауаажәларра –литературатә факультет аҳәаақәа ирҭагӡаны «Аҭоурых» азанааҭ ала аҽазыҟаҵара хацыркын. 1937 шықәсазы иаартын аҭоурыхтә факультет, 1956 шықәсазы аҭоурых–филологиатә факультет ахь ииаган, 1979 ш. аҭоурых-зиндырратә ахь. 2003 шықәса раахыс аҭоурыхтә факультет ахала аус ауеит. 2025 шықәсазы аҭоурыхтә факультет аҭоурыхи жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи рфакультет ахь ииаган.

Аԥсуа жәлар акрызхыҵуаз гәҭакыс ирыман ртәыла аҭоурых аҭҵаара, аха арҵаҩратә институт аҿы аҭоурых аҟәша шыҟазгьы, Аԥсны аҭоурых дырҵара ианалага 1957 шықәса раахыс ауп аинститут адиректор Гьаргь Алықьса-Иԥа Ӡиӡариа иаԥшьгарала. Алекциақәа ирыԥхьон З. В. Анчабаӡе (ажәытәӡатәи аамҭақәа инадыркны 19 ашә.), Г. А. Ӡиӡариа (19-20-тәи ашәышықәса алагамҭа), А. Ҳ. Куправа (асовет аамҭа).

Афакультет ахыҵхырҭаҿы игылан иналукааша аҵарауааи иналукааша ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩцәа – Г. Ӡиӡариа, Ш. Д. Инал-иԥа, З. В. Анчабаӡе, А. Ф. Хонелиа, А. К. Адлеиба, М. М. Ҭраԥшь. Аус руан еицырдыруа аҵарауаа-апрофессорцәа Г. Амҷба, Г. К. Шамба, Иу. Воронов. Амилаҭ-хақәиҭратә ҵысра аԥхьагыла, Аԥсны Аҳәынҭқарра раԥхьатәи ахада Владислав Григори-Иԥа Арӡынба ААУ аушьҭымҭа, апрофессорс дыҟан. Аџьынџьтәылатә еибашьра амш хьанҭақәа раан 1992-1993 г. г. арҵаҩцәа В. Ф. Быҭәба, Анцупов В. В., Занҭариа Д. Шь., астудентцәа Гәыргәлиа А., Хонелиа Ҳ., Амҷба А. , Сангәлииа А.., Дараселиа Р., Аҩӡба Р. ., Клиевскаиа В. , Дгебиа Р.. ; Гыцба Б., Хонелиа Т., Агумаа О., Бигәаа Г., аибашьра раԥхьатәи аминуҭ инаркны рыԥсадгьыл ахьчаразы игылеит, ҳхақәиҭра рхы ақәҵаны.

Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы аҭоурыхтә факультет напхгара арҭон: Ш.И. Басилаиа, А. К. Адлеиба, М. В. Бериа, Г. А. Амҷба, С. И. Шариа, М . Пацациа, И. Шь. Агрба.

2001 шықәса инаркны иахьа уажәраанӡа аҭоурыхтә факультет адеканс дыҟоуп аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Габелиа Алик Николаи-Иԥа.

Иахьатәи аамҭазы аҭоурыхтә факультет аҿы аус руеит акафедрақәа хԥа:

- Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра (аиҳабы.каф. - аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент А. М. Ҳашба);

- Азеиԥш ҭоурых (аиҳабы.каф. - аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Р. Кациа)

- Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рҭоурыхи ртеориеи ркафедра (аиҳабы.каф. - аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидатҲ. А. Гәыргәлиа).

Иахьа афакультет Аҿы иддырҵоит еицырдыруа аҵарауаа – апрофессорцәа, академикцәа А. Ҳ. Куправа, О. Х. Бӷажәба, С. М. Шамба, В. Л. Бигәаа, Т. А. Ачугба, С. З. Лакоба; адоцентцәа-А. Габелиа, А. М. Ҳашба, Р. Кациа, И. Шь. Агрба, М. Б. Кәыҵниа уб. Акафедрақәа рҿы аус руеит зҟазара ҳараку абжьаратә абиԥара иаҵанакуа арҵаҩцәа – д.и., адоц. А. Ф. Аҩӡба, к.и., адоц. Г. И. Варданиа, к.и., адоц. С. А. Дбар, к.ф., доц. М. Б. Кәыҵниа, д.и., адоц. О. В. Маан, к. и. С. Шь. Салаҟаиа, к.и., доц. Л. САРА. Харчлаа, к.и., доц. С. З. Ҭарба, адоц. В. В. Аҩӡба, к. и. К. А. Аџьынџьал, к. и. Г. Д. Гәымба, к. и. Н. В. Касланӡиа, М. К. Чедиа, к.ф., адоц. Ҳ. В. Марганиа, к. и. С. З. Возба, к. и. М. И. Зыхәба, к. п. И. Р. Хьынҭәба, к. ф. И. Г. Ханагуа уб.

ЖӘЛАРБЖЬАРАТӘИ АИЗЫҞАЗААШЬАҚӘА

2003 шықәсазы аҭоурыхтә факультет аҿы ицәырҵит жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа Рҭоурыхи ртеориеи ркафедра ҿыц, уи инақәыршәаны азанааҭ ҿыц "Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа". Ас еиԥш азанааҭ аартра ҳҳәынҭқарра қәыԥш азхаҵара анрымамыз аамҭазы апрактикатә адагьы аполитикатә ҵакы ду аман.

Афакультет алахәылацәа раԥшьгара адгылара аиҭеит ААУ аректор А. Гәарамиеи раԥхьатәи ахадеи В. Г. Арӡынба. Аминистр С. М. зхадараҿы дыҟоу Аԥсны адәныҟатәи Аусқәа рминистрра активла ацхыраарала Шамба, иара убас ауниверситет анапхгара Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҿы даҽа занааҭк аԥҵан. Раԥхьа ари акафедра деиҳабын аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, апрофессор Р. Хонелиа. Иахьатәи аамҭазы акафедра напхгара аиҭоит аҵарауаҩ қәыԥш, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Ҳ. Гәыргәлиа.

Акафедра азырхоуп иҿыцӡоу аепоха аан европатәи ашәарҭадареи жәларбжьаратәи аусеицуреи ҭҵаарадыррала, теориала, политикала актуалра злоу рыпроблемақәа аус рыдулара. Иахьатәи аамҭазы акафедра еиуеиԥшым адисциплинақәа дырҵара алнаршоит, жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи аконфликтологиеи рганахьала аспециалистцәа рзы иҭнажьуеит, урҭ рзанааҭтә дырра афункциақәа рынагӡара азԥхьагәанаҭоит:

- иарбоу аусхкы аҿы ареферент, аексперт-консультант

- аҳәынҭқарратәи аҵаратәи усҳәарҭақәа рҿы аиҭагаҩ (аиҭагаҩ-ареферент).

Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рҭоурыхи ртеориеи ркафедраҿы астудентцәа ирымоуп алшара атәым бызшәақәа хәба рыҭҵаара: англыз, анемец, аиспан, аҭырқәа, араб бызшәа. Аҵаратә программақәа зегьы рҳәаа иҭагӡаны астудент мчыбжьык ахь 16 сааҭ инаркны 20 сааҭ рҟынӡа ихымԥадатәиу атәым бызшәақәа хԥа иҵоит. Акафедра астудентцәа ргәаԥхарала абызшәатә курсқәа ирхысыр, апрофессионалтә еиҭагаҩ изанааҭдырра цҵа роур рылшоит. Акафедра активла иарҿиоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы атәым бызшәақәа рырҵара атрадициақәа, урҭ шьаҭас ирымоуп аинтегративтә ҵареи аҵаҩцәа абызшәатә ҭагылазаашьа иахьынӡауа аҽагәылахалареи:

- аҽазыҟаҵарақәа зегьы иҭырҵаауа атәым бызшәала имҩаԥысуеит

- жәларбжьаратәи арена аҿы ҳаамҭазтәи аҭагылазаашьа алацәажәара иазку астол гьежьқәа мҩаԥысуеит

- англыз бызшәала акурс ҷыдақәа мҩаԥысуеит.

Акафедра жәларбжьаратәи аренаҿы Аԥсны ахьӡала иқәгыло ԥхьаҟатәи адипломатцәа разыҟаҵара иазырхоуп. Убри иахҟьаны азыӡырҩцәа ирыдыргалоит аҳәаанырцәтәи абызшәақәа рыҭҵааразы интенсивла акурс, ихадоу аспектқәа инарҵауланы иддырҵо:

- апрактикатә ма акоммуникативтә курс

- атәым бызшәа апрактикатә грамматика акурс

- аоригинал абызшәала асахьаркыратә литература аԥхьара

- азанааҭтә хырхарҭа змоу аудио-, авидео-, лаԥшылатәи ахыҵхырҭа иашақәа аус рыдулара.

Уи алагьы астудентцәа ироуеит алшара акоммуникативтә ҟазара аиӷьтәра адагьы жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рганахьала алексика-терминологиатә база арбеиара.

Акафедра арҵаҩцәа иааиԥмырҟьаӡакәа рзанааҭтә дырра шьҭырхуеит. Аҳәаанырцә харақәа ртәылақәа рҟынтәи аспециалистцәа, апрофессорцәа – абызшәа ныҟәызго рааԥхьара ахархәара амоуп.

Уи анаҩсангьы, акафедраҿы имҩаԥысуеит TOEFL (Test of English as a Foreign Language) – англыз бызшәазы жәларбжьаратәи аԥышәара аҳәаанырцәтәи ҳәа аҭара аҽазыҟаҵара апрограмма. Ахыркәшаратә ԥышәараан ироуз абаллқәа алшара рырҭоит англыз бызшәа зхатәы бызшәам адунеи зегьы аҟынтәи астудентцәа аҳәаанырцәтәи ауниверситетқәа рҿы аҵара рҵарц.

Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рҭоурыхи ртеориеи ркафедра аушьҭымҭацәа аус руеит аҳәынҭқарратә структурақәа рҿы, Аԥсны Адәныҟатәи Аусқәа Рминистрра аппарат хадагьы уахь иналаҵаны, аԥсуа цҳаражәҳәарҭақәеи аҳәынҭқаррақәа жәпакы рҿы иҟоу ахаҭарнакрақәеи рҿы.

АԤСНЫ АҬОУРЫХИ, АРХЕОЛОГИЕИ, АЕТНОЛОГИЕИ РКАФЕДРА.

Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра цәырҵит 1989 шықәсазы. Акафедра аусзуҩцәа аус рыдырулоит ажәытәтәи абжьарашәышықәсазтәи археологиа, аетнологиа, Аԥсны аҭоурых ҿыци иҿыцӡоу аҭоурыхи, амилаҭ-хақәиҭратә ҵысра аҭоурых рыпроблемақәа, уи алҵшәақәа рыла иҭыҵуеит амонографиақәеи аҭҵаарадырратә усумҭақәа реизгақәеи. Аҵыхәтәантәи 20 шықәса рыҩнуҵҟа иҭыжьын 50 инареиҳаны амонографиақәа.

Аԥсны аҭоурых акафедра аиҳабыс иҟан З. В. Анчабаӡе иеиԥш иҟаз иналукааша аԥсуа ҵарауаа (1980-1983 шш.), А. Ҳ. Куправа (1983-1994 шш.), Г. А. Амҷба (1994-2003 шш.). 2003 шықәса инаркны иахьа уажәраанӡа акафедра напхгара аиҭоит аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент А.М. Ҳашба.

Аԥсны Аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра аушьҭымҭацәа ахырхарҭала аспециалист ҳәа аҩаӡара роуеит - "аҭоурых".

Ааигәаӡа аахыс ААУ Болонтәи (ҩ-ҿаԥсак змоу) аҵарадырра асистемахь ииасит, аҭоурыхтә факультет ауниверситет аҿы амагистертә программақәа рыла аҵара иалагаз раԥхьа игылоуп.

Аҭоурыхтә факультет аҿы аҵара апрофиль ҭбаа змоу, аквалификациа змоу аҵара унаҭоит, астудентцәа рҿаԥхьа аперспектива дуқәа аанартуеит. Афакультет аусзуҩцәеи анапхгареи афакультет аҿиареи азанааҭ ҿыцқәа ралагалареи рзы аплан ҿыцқәеи аидеиақәеи рыла иҭәуп. Афакультет аушьҭымҭацәа қәҿиарала аус руеит азеиԥшҵаратә, анаука-ҭҵааратә усҳәарҭақәа, аҳәынҭқарратә структурақәа рҿы, Аԥсны еиԥш уи анҭыҵгьы.

Астудентцәа ирымоуп алшара ртеориатә дыррақәа апрактикаҿы рхархәара. Курсцыԥхьаӡа имҩаԥысуеит иалкаау апрофильтә практика: археологиа-тәылаҿацәҭҵааратә, аетнографиатә, рзанааҭ алкааразы алшара узҭо.

Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра аушьҭымҭацәа аҭоурыхҭҵааҩы, аҭоурых арҵаҩы изанааҭдырра роуеит, урҭ жәлар рҵара асистемаҿы, абжьаратә школқәа, абжьаратә-ҷыдатә ҵараиурҭақәа, иреиҳау аҵараиурҭақәа, анаука-ҭҵааратә институтқәа, абиблиотекақәа, архивқәа, амузеиқәа, акультура аиҿкаарақәеи аусбарҭақәеи рҿы, аналитикатә центрқәа рҿы, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи еиҿкаарақәа рҿы, аҳәынҭусбарҭеи аҭыԥантәи ахаланапхгараҭареи русбарҭақәа рҿы експертцәас аус рур рылшоит.

АЗЕИԤШ ҬОУРЫХ АКАФЕДРА

Азеиԥш ҭоурых акафедра (уаанӡа 2026 шықәсанӡа Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҭоурых Акафедра) - ААУ ижәытәӡатәиу акафедрақәа ируакуп. Уи еиҿкаан 1983 шықәсазы, раԥхьа СССР аҭоурых акафедра ҳәа иашьҭан. Акафедра иадҵан арҵаҩратә институт аҿы аҭоурыхтә дисциплинақәа зегьы дырҵара. 1940 шықәсазы аҭоурых акафедра СССР аҭоурыхи Азеиԥш ҭоурыхи ҳәа еихыршеит. 20 шықәса рышьҭахь, аҟны 1960-61 аҵарашықәс азы, урҭ ҩаԥхьа ҭоурых кафедрак ахь еиднакылеит, аха абри ала инҵәаӡеит аидкылареи аиҿыгареи рыпроцесс. Шықәсқәак рышьҭахь акафедра ҩаԥхьа еихшан, 1992 шықәса ааԥынразы Азеиԥш ҭоурых акафедра Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҭоурых акафедра иадырҵарц азы.

Еиуеиԥшым аамҭақәа Рзы СССР аҭоурыхи, анаҩс Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҭоурыхи ркафедра иеиҳабын еицырдыруа кавказҭҵааҩы, МГУ апрофессорс иҟалараны иҟаз А. Фадеев, Одессатәи аҳәынҭқарратә университет апрофессорс иҟалараны Иҟоу Иу. М. Мелихов, заԥхьаҟа иеиҳабхараны иҟоу. Қырҭтәылатәи ССР Анаукақәа Ракадемиа аҭоурых Аинститут аҟәша И. Г. Антелава, иара убри акафедра апрофессорс иҟалараны Иҟоу Д. М. Лемонџьава, апрофессор И. Д. Ахалаиа 1982-1998 адоц. Р.А. Хонелиа, 1998 шықәса инаркны 2006 шықәсанӡа адоец. Г.И. Варданиа, 2006 шықәса инаркны иахьа уажәраанӡа акафедра деиҳабуп Р. Кациа.

Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҭоурых акафедра аушьҭымҭацәа ахырхарҭала аспециалист иҩаӡара роуеит - "аҭоурых".

Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҭоурых акафедра аушьҭымҭацәа аҭоурыхҭҵааҩ, аҭоурых арҵаҩы изанааҭдырра роуеит, урҭ жәлар рҵара асистемаҿы, абжьаратә школқәа, абжьаратә-ҷыдатә ҵараиурҭақәа, иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа, анаука-ҭҵааратә институтқәа, абиблиотекақәа, архивқәа, амузеиқәа, акультура аиҿкаарақәеи аусбарҭақәеи рҿы, аналитикатә центрқәа рҿы, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи еиҿкаарақәа рҿы, аҳәынҭусбарҭеи аҭыԥантәи ахаланапхгараҭареи русбарҭақәа рҿы експертцәас аус рур рылшоит.