Аҭоурых

  1. 1932Аԥсны Анаркомпрос ақәҵарала ишьаҭаркуп Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. А. М. Горки. Х – факультетк рҿы-агро-биологиатә, афизика-математикатә, ауаажәларра-литературатә ҵара рҵон 85-ҩык астудентцәа. Х-кафедрак ракәын иҟаз. Аус руан 17-ҩык аусзуҩцәа (зегьы ҵарауаҩ ҩаӡарада). Аинститут актәи адиректор-Чочуа Андреи Максим-Иԥа
  2. 1933иаатит аурыс бызшәа акафедра
  3. 1935аботаникеи ахимиеи ркафедрақәа аатит
  4. 1936аинститут раԥхьатәи аҭыжьра мҩаԥгоуп
  5. 1937аусура иалагеит аинститут актәи акорпус; иаԥҵоуп атәым бызшәақәа рфакультет, иаадыртит аурыси аҳәаанырцәтәи алитературеи азоологиеи ркафедрақәа
  6. 1938иаатит агеографиатә факультет, агеографиа акафедра, атәым бызшәақәа ркафедра
  7. 1939аусура иалагеит аинститут аҩбатәи акорпус; иаартуп аԥсабарадырра афакультет; аусура иалагеит латәарадатәи аҟәша
  8. 1940ихарҭәаам абжьаратә школқәа рзы аспециалистцәа аззырхиоз аҳәаанырцәтәи абызшәақәа ҩышықәсатәи ркурсқәа аартуп
  9. 1941Аибашьра Ду иалагаанӡа аинститут аҿы аус рухьан афакультетқәа быжьба: афизика-математикатә, абызшәеи алитературеи, аҭоурыхи, агеографиеи, аԥсабарадырреи, атәым бызшәақәеи, абаҩрҵәыреи аспорти. 2076-ҩык астудентцәа, 103-ҩык аусзуҩцәа
  10. 1941-1945Аџьынџьтәылатә Еибашьра Ду. 500-ҩык инареиҳаны астудентцәеи аусзуҩцәеи – Аибашьра Ду иалахәуп, 160-ҩык аорденқәеи амедалқәеи ранашьоуп
  11. 1946аинститут аҿы иаартуп аспирантура азанааҭқәа рыла: аматематикатә анализ, афизикатә географиа, СССР аҭоурых ҿыц, ақырҭуа бызшәа, ақарҭуа литература
  12. 1952ахәылԥазтәи аҟәша аусура иалагеит
  13. 1954абызшәеи алитературеи рфакультет аҿы иаартын аԥсуа сектор, уи аԥсуа школқәа рзы арҵаҩратә кадрқәа разыҟаҵара иалагеит
  14. 1956иаԥҵоуп аԥсуа бызшәеи алитературеи ркафедра, уи раԥхьатәи аиҳабыс дҟалеит Ҭамара Платон-Иԥҳа Шьаҟрыл
  15. 1957иаартуп арҵаҩратә факультет х-секторк змоу алагарҭатә школқәа рырҵаҩцәа разыҟаҵаразы (аԥсуа, аурыс, ақырҭуа); 1957 шықәса инаркны аинститут адиректор Гьаргь Алықьса-Иԥа Ӡиӡариа иаԥшьгарала Аԥсны аҭоурых дырҵара иалагеит
  16. 1960-1961ахәылԥазтәи аҟәшаҿы аурыс бызшәеи алитературеи, апедагогикеи алагарҭатә ҵара аметодикақәеи рыспециалистцәа азыҟарҵо иалагеит
  17. 1962аинститут 30 шықәса ахыҵра ашықәс. Абри аамҭазы аинститут иҭнажьит 5400-ҩык ззанааҭдырра ҳараку аспециалистцәа; аҵара рҵон 1800-ҩык инареиҳаны астудентцәа, аус руан 125-ҩык аусзуҩцәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп 3-ҩык апрофессорцәеи, 50-ҩык адоцентцәеи, аҭҵаарадыррақәа ркандидатцәеи
  18. 1965аԥсуа бызшәеи алитературеи ркафедра еихшан зхала иҟоу ҩба рыла-аԥсуа бызшәа акафедра (аиҳабы. каф. - адоц. Кәарҷелиа А. А.) аԥсуа литература акафедрагьы (аихада. коф. - Адоц . Гәыблиа Г. К.)
  19. 1979КПСС Ацентртә Комитети СССР Аминистрцәа Рхеилаки Рықәҵара инақәыршәаны, жәабранмза 13, 1979 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университетны ииагоуп. А. М. Горки. Ауниверситет актәи аректор – Анчабаӡе Зураб Вианор-Иԥа. Иалагалоуп азанааҭ ҿыц "Азиндырра"
  20. 1980аекономикатә факультет аартуп
  21. 1981иаатит аботаникеи азоологиеи ркафедра, ауаҩи аԥстәқәеи рфизиологиеи ахимиеи ркафедра , Нииепит аҟны аексперименталтә биологиа ихадоу акафедра
  22. 1983аусура иалагеит ауниверситет акорпус ҿыц (уажәы - Ажәанба, 9)
  23. 1989Қырҭтәыла аиҳабыра хадақәа ауниверситет адыркырц иалагеит, убри инамаданы ААУ амилаҭтә ҟазшьала аиҟәшара ҟалеит – ақырҭуа сектор ашьаҭала Қырҭтәыла аиҳабыра Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет Аҟәатәи афилиал аԥырҵеит
  24. 1990ауниверситет Аԥсны аиурисдикциахь ииасит
  25. 1992иаартуп азанааҭ "Абиохимиа", азанааҭ "аҳақьым-абиохимик"
  26. 1992-1993Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра. 94-ҩык аусзуҩцәеи астудентцәеи аибашьра адәаҿы афырхацәа рыԥсра иақәшәеит
  27. 1993Қьалашәыр ауниверситет аусура еиҭахацыркхеит, уаанӡатәи Гисх ахыбраҿы
  28. 1993ААУ Евразиатәи ауниверситетқәа рассоциациа иалалеит
  29. 1994уаанӡатәи Гисх ашьаҭала еиҿкаауп агроинженертә факультет
  30. 1998иалагалоуп азанааҭ "Актиортә ҟазара"
  31. 2000иаԥҵоуп аспециалистцәа рзанааҭтә дырра аизырҳареи реиҭазыҟаҵареи Рцентр, уи 2007 шықәсазы Ареспубликатә статус анашьан; Ишьаҭаркуп Ахархәаратә екологиа ихадоу акафедра; иаартуп азанааҭ ҿыц "Асоциал-культуратә сервиси атуризми"
  32. 2001Иаартуп Абнатә нхамҩа ихадоу акафедра, иалагалоуп азанааҭ "Абнатә нхамҩа"
  33. 2003иаартуп азанааҭ" Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа", жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа Рҭоурыхи ртеориеи ркафедра; аҭоурых-зиндырратә факультет еихшан зхала иҟоу ҩ – факультеткны-аҭоурыхтәи азиндырратәи факультетқәа рыла
  34. 2006аҳәынҭқарра ахада С. В. Багаԥшь "Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет автономтә статус аҭаразы"Аусԥҟа (Уп 107) инапы аҵаиҩит
  35. 2007иаԥҵоуп адиссертациақәа рыхьчаразы иҷыдоу Ахеилакқәа азанааҭқәа "Азеиԥш педагогика, апедагогикеи аҵареи рҭоурых", "арҵареи ааӡареи Ртеориеи рметодикеи" рыла; иаԥҵоуп зхала зхы алызкааз аҳәынҭқаррақәа руниверситетқәа Рассоциациа
  36. 2011ААУ аҟны иаԥҵоуп анартҭҵаареи адәынтәи афольклористикеи рҵара-ҭҵаарадырратә Центр
  37. 2012арҵаҩратә факультет аҿы Апсихологиа-рҵаҩратә центр аԥҵоуп
  38. 2013Цхинвал имҩаԥысуаз аизара ду аҿы зхала зхы алызкааз аҳәынҭқаррақәа руниверситетқәа рассоциациа ахьӡ ԥсахын иҿыцӡоу ихьыԥшым аҳәынҭқаррақәа ринститутқәа Рассоциациа ҳәа (Избанзар Ассоциациа аиҿкаара инаркны ииасыз аамҭа иалагӡаны Аԥсны Аҳәынҭқарреи Аахыҵ Уаԥстәыла Ареспубликеи ихьыԥшым аҳәынҭқаррақәа рыстатус роуит)
  39. 2013Иаԥҵоуп Апресс-маҵзура, Аҵара-методикатә ҟәша
  40. 2013Иаартуп Анаука-культуратә центр. Иу. Воронова
  41. 2015аҳәынҭқарратә бызшәа астатус ашьҭыхра хықәкыс иҟаҵаны аԥсуа бызшәа акафедра аиҭеиҿкаара мҩаԥгоуп; еиҿкаауп акафедрақәа ҩба No1 – иҷыдоу, No2 – иҷыдоу азыҟаҵара ахырхарҭақәа рзы
  42. 2015ААУ Оксфордтәи Академиатә Еидгыла иалагалоуп, аректор А. А. Гәарамиа Ари Аидгыла Ахеилак алахәылас далхуп
  43. 2016иаԥҵоуп аҵара-ҭҵаарадырратә структуратә ҟәша – аҟазара Аҟәша.

Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥҵан 1932 шықәсазы иаартыз Аҟәатәи аҳәынҭпединститут ашьаҭала. Ауниверситет аҭоурых зегьы атәыла аԥсҭазаареи, уаҟа имҩаԥыргоз аиҭакрақәеи иузаҟәымҭхо иҟоуп. Ауниверситет амилаҭтә ҟазшьала аиҟәшара (1989) Асовет Еидгыла аилабгара (1991), Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993), аибашьра ашьҭахьтәи аблокада, уи иацыз аматериалтәи аинтеллектуалтәи ресурсқәа рыԥкра аколлектив азы иԥышәара хьанҭахеит. Ари аамҭа уадаҩ аан ААУ адгылара ду анаҭеит Москватәи Аҳәынҭқарратә университет. М.В. Ломоносови хаҭала аректор В. А. Садовничии. Зтәыла анҭыҵ инанагаз Аԥснытәи ауниверситет астудентцәа иара иӡбарала МГУ аҿы ирыдыркылеит, арҵаҩцәа аӡәырҩы аусурҭатә ҭыԥқәа рыҭан. Ԥыхьатәи СССР атәылақәа иаку рҵаратә ҵакыра аиқәырхара, иреиҳау аҵараиурҭақәеи, иааидкыланы аҵареи, аҭҵаарадырреи ринтересқәа рыхьчараҿы уи апринципреи аишьҭагылашьеи иазырхоу Виктор Антон-Иԥа ипозициа ААУ аиҭашьақәыргылараҿы ароль ду нанагӡеит. Аибашьра анеилга ашьҭахь мызки бжаки ааҵуаны, 1993 шықәса абҵара 17 рзы Евразиатәи ауниверситетқәа Рассоциациа аизара ду аҿы ААУ уи иалаҵан. МГУ ААу аҵаратәи, аҭҵаарадырратәи, арҿиаратәи усеицуразы аиқәшаҳаҭра зыбжьазҵаз раԥхьатәи урыстәылатәи ҵараиурҭахеит, уи ԥхьаҟатәи адинамикатә ҿиара иацхрааит. ААУ аректор иааиԥмырҟьаӡакәа ааԥхьара ирҭоит урыстәылатәи аидгыла аизара дуқәа рахь аректорцәа, Урыстәыла аклассикатә университетқәа Рассоциациа, Урыстәыла ауниверситетқәа рҵара-методикатә хеидкыла аилатәарақәа рахь. ААу арҵаҩцәеи астудентцәеи активла иалахәуп жәларбжьаратәи аҭҵаарадырратә, арҿиаратә форумқәа жәпакы русура. Асеиԥш аусмҩаԥгатәқәа иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ашьаҭалагьы имҩаԥысуеит. ААУ астудентцәеи аусзуҩцәеи алшара рыҭоуп рзанааҭтә дырра аизырҳара, аспирантуреи адокторантуреи рҿы рҵара ацҵара, адиссертациақәа рыхьчара.

2006 шықәса раахыс ААУ автономтә милаҭтә университет астатус амоуп, уи аԥҵаҩы ифункциақәа наигӡоит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада. Уи ауниверситет аҵаратәи аҭҵаарадырратәи хырхарҭақәа рыҿиаразы алшара ҿыцқәа азаанартуеит.

Иахьа Аԥсны Аҳәынҭқарра Урыстәылеи егьырҭ аҳәынҭқаррақәа жәпаки иазхаҵоуп, жәларбжьаратәи азин субиектны иҟалоит. Урыстәылатәи ацхыраара иабзоураны, ауниверситет активла аматериал-техникатә база еиҭашьақәнаргылоит.

Атәылақәа жәпакы (Урыстәыла, Еиду Америкатәи Аштатқәа, Британиа ду, Германиа, Италиа, Бельгиа, Ҟазахсҭан уб.иҵ.) иреиҳау аҵараиурҭақәа рԥышәа аҭҵаара иалнаршеит ААУ атәыла амилаҭтә ҵараиурҭак аҳасабала аҿиара астратегиа ашьақәыргылара. Ауниверситет аусура ауниверсалтәи аҿиаратәи ҵара апринципқәа рыла ишьақәыргылоуп, аинновациатә технологиақәа активла ралагалараан аҵарадырраҿы афундаменталтәра аиқәырхара. Уи Азырхоуп ААУ адунеитә ҵаратә ҵакыра аинтеграциа азура, жәларбжьаратәи апрограммақәа инагӡаны рылахәхара алыршара, ишиашоу аимадарақәа рышьақәыргылара, аҳәаанырцәтәи атәылақәа рыҭҵаарадырратәи рҵаратәи усҳәарҭақәа аус рыцура. Ауниверситет жәларбжьаратәи аимадарақәа мҩаԥысуеит аҵаратә еилазаара дуқәа (Евразиатәи ауниверситетқәа Рассоциациа, Урыстәыла аклассикатә университетқәа Рссоциациа, иҿыцӡоу ихьыԥшым аҳәынҭқаррақәа руниверситетқәа Рхеидкыла, Оксфордтәи Академиатә Еидгыла) рыла еиԥш Урыстәыла иреиҳау аҵараиурҭақәеи дареи ишиашоу ирыбжьарҵаз аиқәшаҳаҭрақәа рышьаҭала, Белоруссиа, Аҩадатәи Кипр, Италиа, Германиа, Бельгиа, Венесуела иреиҳау аусҳәарҭақәеи дареи русуратә еимадарақәа рыла.

ААУ аҵара-ҭҵаарадырратә процесс иалахәуп академиаа, аҳақьымцәа, аҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа, апрофессорцәа, адоцентцәа, еиуеиԥшым арҿиаратәи аҭҵаарадырратәи еицлабрақәа рлауреатцәа, аҳәынҭқарратә ҳамҭа ҳаракқәа занашьоу аҵарауаа.


Иахьазы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы:

- 8 факультетк, аҟазара Аҟәша, 42 кафедра, абакалавриат, аспециалитет, амагистратура, аспиратура еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла акадрқәа разыҟаҵара аҩаӡаратә система ахьынарыгӡо

- 3000-ҩык инареиҳаны астудентцәа, аҳәаанырцәтәи астудентцәагьы налаҵаны

- адиссертациатә хеилакқәа акымкәа-ҩбамкәа; аҭҵаарадырратә ҭҵаарақәа рхырхарҭа хадақәа иреиуоуп аматематика, абиологиа, аекологиа, аԥсуаҭҵаара адисциплинақәа рцикл, археологиа, апедагогика

- Аҭҵаарадырратә библиотека. Д. И. Гәлиа

- Аспециалистцәа рзанааҭтә дырра аизырҳареи реиҭазыҟаҵареи рзы ареспубликатә центр

- Нартҭҵаареи адәынтәи афольклористикеи рҵара-ҭҵаарадырратә центр

- Аинформациа-ԥхьаӡаратә центри Апресс-центри

- Жәларбжьаратәи аҟәша

- агазеҭ «Аԥсуа университет».

Ауниверситет аибашьра ашықәсқәа раан