Афилологие ажурналистикеи рфакультет

Афакультет аус ауеит иреиҳау аҵараиурҭа шьаҭаркуижьҭеи (1932 ш.), ААУ аҿы иреиҳау ахырхарҭақәа рхыԥхьаӡареи астудентцәа рхыԥхьаӡареи рыла иҟоуп. Уи аҭӡамцқәа ирҭыҵит зықьҩыла аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитература, анемец бызшәеи англыз бызшәеи рырҵаҩцәа. Афакультет аушьҭымҭацәа иара убасгьы аус руеит аҵараиурҭақәа, аҭҵаарадырратә усҳәарҭақәа, агазеҭқәеи ажурналқәеи рредакциақәа, ашәҟәҭыжьырҭақәа, Абиблиотекақәа, архивқәа, атәылатәии аҳәаанырцәтәии афирмақәа рҿы. Афакультет аушьҭымҭацәа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп аполитикцәа дуқәа, апоетцәеи ашәҟәыҩҩцәеи, аҭҵаарадырратә усзуҩцәа, ажурналистцәа.

2025 шықәсазы афилологиатә факультет афилологиеи ажурналистикеи рфакультет ахь ииагоуп.

Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы афакультет напхгара арҭон: адоц. П.Х. Аӡынба, адоец. Е.Д. Арсенева-Гагәылиа, апроф. Ш. К. Аристава, апроф. О. П Ӡиӡариа, адоцент. А.Е. Ашәба. Иахьатәи аамҭазы афакультет хадара азиуеит к.фил.н., апрокурор Ҳагәышь Баҭал Антип-Иԥа.

Афакультет аҿы апрофессор-рҵаҩратә еилазаара рыбжьара 13-ҩык апрофессорцәеи 34-ҩык адоцентцәеи, аҭҵаарадыррақәа ркандидатцәеи ыҟоуп. Академик Ш. К. иналукааша аспециалистцәа рхыԥхьаӡараҿы Иҟоуп. Аристава, Ш. Х. Салаҟаиа, З. Д. Џьапуа, В. А. Чрыгба, ҷ.-корр. АНА В. Е. Кәарҷиа; апрофессорцәа Е. Г. Бебиа, А. Л. Папасқьыр, О. П. Ӡиӡариа, Л. Р. Ҳагба, В. А. Коӷониа, аԥсуа бызшәа акафедра ҳаҭыр Зқәу апрофессор Р. К. Гәыблиа.

Афакультет аушьҭымҭацәа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ашәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи, аполитикцәа дуқәа, еицырдыруа ателе - радиопрограммақәа, атеатр артистцәа. Урҭ - Аԥсни Ҟабарда-Балкариеи Жәлар рпоет Баграт Шьынқәба иоуп, д. Константин Шьаҟрыл, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла уаанӡатәи Ахантәаҩы Иван Ҭарба, Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы Алексеи Гогәуа, Аԥсны жәлар рпоетцәа Нелли Ҭарба , Мушьни Лашәриа, Рушьбеи Смыр; ашәҟәыҩҩцәа: Алықьса Џьонуа, Константин Герхелиа, Николаи Ҳашыг, Платон Бебиа, Руслан Қапба, аинрал Гиви Агрба, апартиа Аԥснытәи Аобком актәи амаӡаныҟәгаҩ Валериан Кобахиа, аиҳабыра рхантәаҩы Архип Лабахәуа, аиҳабыра ахантәаҩы Виачеслав Цыгәба уб.

Афилологиатә факультет иааиԥмырҟьаӡакәа ареспублика ашәҟәыҩҩратә еиҿкаареи иареи арҿиаратә еимадарақәа рыбжьоуп, акультуреи аҟазареи русзуҩцәа рԥыларақәа мҩаԥнагоит. Активла аус рыциуеит Аԥснытәи агуманитартә ҭҵаарақәа ринститут. Д. И. Гәлиа. АбИГИ аҟны аус ауеит адоц напхгара зиҭо Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥсуаҭҵаара Абазатә кафедра. А. Е. Ашәба.

 


АЖУРНАЛИСТИКА АКАФЕДРА

1995 шықәсазы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы афилологиатә факультет аҿы аректорат аӡбрала иаартуп ажурналистика акафедра.

Акафедра ашьақәгылареи аҿиареи рҿы рлагала дууп д.ф., апрофессор Е. Г. Бебиа, адоц. аиҳабы. ажурналистика акафедра Г. А. Амкуаб, д. ф. апрофессор Л. Р. Ҳагба, адоцент. А .Р. Гәымба, к. ф . Б. Шулумба.

Акафедра аспециалистцәа азнархиоит агазеҭқәа, ажурналқәа, ашәҟәҭыжьырҭақәа, ателехәаԥшреи арадиодырраҭареи рредакциақәа, аӡыргаратә маҵзурақәа, ауаажәларра рымадаразы амаҵзурақәа рҿы аусуразы.

Акафедра аушьҭымҭацәа аус руеит ареспубликатә газеҭқәа "Аԥсны", "Аԥсны Ареспублика", "Аԥсуа университет", аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра, Абаза ТВ рҿы.

Акафедра ауниверситеттә фундаменталтә ҵара атрадициақәа ирықәныҟәоит, аамҭакала амедиаусхки ажурналистикеи ҳаамҭазтәи рҭахрақәа рҭак ҟанаҵоит.

Акафедраҿы аҭҵаарадырратә усура ҳаамҭазтәи ауаажәларраҿы ажурналистцәеи амассатә информациа ахархәагақәеи амультимедиара аамҭазы русура еиуеиԥшым аспектқәа рыҭҵаара иазырхоуп. Ахшыҩзышьҭра ду арҭоит ԥхьаҟатәи ажурналистцәа рфилологиатә зыҟаҵара, иара убас аспециализациа адисциплинақәа. Алекциатә курсқәеи апрактикатә зыҟаҵарақәеи убас ишьақәыргылоуп, астудентцәа ажурналистика атеориа рнапаҿы аагара адагьы амассатә информациа ахархәагақәа рҿы апрактикатә усура аҟазара роуртә еиԥш.

 

АРОМАНО-ГЕРМАНИАТӘИ АБЫЗШӘАҚӘА РКАФЕДРА

Англыз бызшәеи анемец бызшәеи ркафедра ашьаҭала 2023 шықәсазы иаԥҵан аромано-германиатәи абызшәақәа ркафедра. Акафедра абакалаврцәеи аспециалистцәеи ахырхарҭақәа рыла разыҟаҵара мҩаԥнагоит:


  • атәым бызшәақәа рырҵара атеориеи аметодикеи
  • алингвистикеи акультурабжьаратә коммуникациеи.


Акафедра шьақәгылоуп 22-ҩык арҵаҩцәеи 2 лаборантки рыла.Акафедра алахәылацәа аҵара-методикатә усура инаваргыланы анаука-ҭҵааратә усура мҩаԥыргоит, иара убас аиҭагаҩцәа разыҟаҵара мҩаԥыргоит.

Акафедра деиҳабуп афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Г.К. Герхелиа. 

Акафедра аспециалистцәа хадақәа Аԥснытәи Аҳәынҭуниверситет аушьҭымҭацәа роуп: ст.пр. Е. А. Аншба, ст. пр. З. Г. Шьақьырба, ст.1 адоцент С. Д. Чалмаз, ст." пр. Ҳ. Н. Анқәаб, ст.2. пр. А." Киут, ст.3. пр. К. П. Бебиа, ст.4. пр. а. А . Гогәуа, ст.6. пр. Н . Кецба, акандидат ф. н. адоцент М. Ч. Бганба, ст.11. пр. Е . Г . Аиба уб.

Акафедраҿы иара убасгьы аус руеит СССР-и Урыстәылеи еиуеиԥшым аҵараиурҭақәа роушьҭымҭацәа: адоц.Адлеиба Л.Ф., адоец Агрба Л. А. уб. акафедра алахәылацәа зегьы ашкол аҿы атәым бызшәақәа дырҵара апроблемақәа рзы аиҿцәажәарақәа активла ирылахәуп, иара убас аҳәаанырцә иреиҳау аҵараиурҭақәа акультура-ҵарадырратә усура мҩаԥыргоит.

Англыз бызшәеи анемец бызшәеи еиуеиԥшым аспектқәа рыҭҵаара апроцесс аан акафедра арҵаҩцәа рхатәы рҵагатә материалқәа рхы иадырхәоит аҵаратә еилазаараҿы зхы аазырԥшыз британиатәи, америкатәи, анемец авторцәа рыцхраагақәа инарываргыланы. Акафедра арҵаҩцәа зегьы активла аҭҵаарадырратә усура мҩаԥыргоит, жәларбжьаратәи, аԥсуа, арегионалтә, аҵараиурҭабжьаратәи анаука-практикатә конференциақәа рхы аладырхәуеит, иааиԥмырҟьаӡакәа рзанааҭтә дырра аизырҳара иахысуеит.

Афакультет активла иарҿиоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы атәым бызшәақәа рырҵара атрадициақәа, урҭ шьаҭас ирымоуп аинтегративтә ҵареи аҵаҩцәа абызшәатә ҭагылазаашьа иахьынӡауа аҽагәылахалареи:

- аҽазыҟаҵарақәа зегьы иҭырҵаауа атәым бызшәала имҩаԥысуеит

- иҭырҵаауа атәым бызшәала астол гьежьқәа мҩаԥысуеит

- англыз бызшәала акурс ҷыдақәа мҩаԥысуеит.

Азыӡырҩцәа ирыдыргалоит аҳәаанырцәтәи абызшәақәа рыҭҵаара акурс ӷәӷәа, ихадоу аспектқәа инарҵауланы дырҵарала:

- апрактикатә ма акоммуникативтә курс

- атәым бызшәа апрактикатә грамматика акурс

- аоригинал абызшәала асахьаркыратә литература аԥхьара

- азанааҭтә хырхарҭа змоу аудио-, авидео-, лаԥшылатәи ахыҵхырҭа иашақәа аус рыдулара.

 

АТӘЫМ БЫЗШӘАҚӘА РФАКУЛЬТЕТБЖЬАРАТӘ КАФЕДРА

Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҿы. А.М. Горки ихьӡ зху 1938 шықәсазы иаартын атәым бызшәақәа ркафедра. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы акафедра напхгара арҭон Ҭауади-аамсҭеи В. П., Запорожски И. И., Касланӡиа В. А, Новиков Е. А уб.

1985 ш. ААУ аректорат аӡбра аднакылеит атәым бызшәақәа ркафедра ашьаҭала англыз, анемец, атәым бызшәаҚӘА ркафедрақәа аадыртырц, иаҳҳәозар. азеиԥшуниверситеттә. Англыз бызшәа акафедра иеиҳабын: к. ф., адоц. Киланава Ҳ.В., анаҩс к. ф. доц., Кәарҷелиа Л. В. Анемец бызшәа акафедра деиҳабын к. ф. адоц. Новиков E. A., атәым бызшәақәа ркафедра к.ф., адоц. Касланӡиа В. А.

2009 шықәса рзы акафедрақәа еиҭеиҿкаан англыз бызшәеи анемец бызшәеи ркафедрахь, атәым бызшәақәа ркафедрахьы. Атәым бызшәақәа Ркафедра иеиҳабын: Ст. пр. Маклакова Ҳ. А., ст. пр Ачба Р.

2020 шықәса раахыс атәым бызшәақәа ркафедра деиҳабуп афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Адлеиба Л.

2023 шықәсазы атәым бызшәақәа ркафедра еиҭеиҿкаан афакультетбжьаратә атәым бызшәатә кафедрахь.

Афакультетбжьаратәи атәым бызшәақәа ркафедраҿы аус руеит 21-ҩык аусзуҩцәа: афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент, акафедра аиҳабы Л. Ф. Адлеиба, арҵаҩратә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, адоцент М. Ф. Анқәаб, арҵаҩцәа еиҳабацәа Ҳ. А. Маклакова, Г. В. Кәарҷиа, И. Ад. Џьениа, А. А. Дадиан, М. Г. Тароианц, А. Г. Векуа, арҵаҩцәа З. М. Качараа, Е. М. Аханова, Г. А. Карнециан, Е. Х. Чедиа, А. Р. Малиа, \ С. А. Кьылба, С. А. Ҭарба, В. Г. Маршьан, Р. Д. Шьониа, К. Т. Ҳалбад, А. О. Багаҭелиа , Е. Л. Дбар.


Акафедра алахәылацәа атәым бызшәақәа дырҵара мҩаԥыргоит: англыз, анемец, алатин, аиспан, аҭырқә бызшәақәа ауниверситет еиуеиԥшым афакультетқәа рҿы. Иара убас акафедра анаука-ҭҵааратә усура мҩаԥнагоит. Акафедра алахәылацәа иҭрыжьит амонографиақәа, арҵага шәҟәқәа, атәылаҭҵааратә цхыраагӡақәа, астудентцәа рзы арҵагатә цхыраагӡақәа уҳәа. Аамҭа-аамҭала иҭыҵуеит аҭҵаарадырратә статиақәа Урыстәыла, Польша, Дубаи, Германиа, Украина уҳәа ржурналқәа рҿы.

Арҵаҩцәа-алингвистцәа нагақәа ишьҭарҵаз атрадициақәа қәҿиарала имҩаԥысуеит иахьатәи аамҭазы. 

 

АԤСУА БЫЗШӘА АКАФЕДРА

Аԥсуа бызшәа акафедра аусура аҳәынҭқарратә бызшәа аҿиареи, ари аусхк аҟны аспециалистцәа рзанааҭтә дырра аизырҳареи рзы ихадоу ахырхарҭақәа аус рыдулара ауп; арҵага шәҟәқәеи арҵагатә цхыраагӡақәеи аус рыдулара; аԥсуа бызшәа адиалектқәа рыҭҵаареи, аԥсуа-адыга бызшәақәа ҭҵаарадыррала рыҭҵаареи , аматериал-техникатә база арҭбаареи уҳәа рзы аенциклопедиақәа разырхиареи.

Иахьа акафедраҿы аус руеит аԥсуа бызшәадырразы афундаменталтә усумҭақәа равторцәа, аԥсуа литературатә бызшәа аҿиаразы активла аусура мҩаԥызго, акультураҿы злагала дуу аҵарауаа, иаҳҳәап: Аристава Ш.К., Ҷкадуа Л. П., Гәыблиа Р. К., Амҷба В. А., Амыҷба С. А, Ӡиӡариа О. П, Саманба Л. Х., Жьиба А. Шь., Чиригба В . А , Ҳагба Л. Р., Ҳагәышь Б. А; Ҭаниа Ҳ. Шь , Лихова Н. У., Ҳалбад В. а., Кәарҷелиа Ф. З., Анқәаб А. Е.

Азанааҭтә усура аусхкқәеи ахкқәеи:

афилолог-ареферент (аспиҷаитер)

аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы

адокументалтәи асахьаркыратәи текстқәа рредактор, рыкорректор

аиҭагара аҟәша аспециалист

асинхронтә еиҭагаҩ

асахьаркыратә еиҭагареи аредакциа азуреи рзы аспециалист

аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы. 

 


АԤСУА БЫЗШӘА АФАКУЛЬТЕТБЖЬАРАТӘ КАФЕДРА

Аԥсуа бызшәа афакультетбжьаратә кафедра аартын Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа бызшәа акафедра ашьаҭала. Уи аартра зыдҳәалоу афакультетқәа зегьы рҿы еиуеиԥшым апрограммақәа рыла аԥсуа бызшәа дырҵара ҩ-хырхарҭак рыла иадҳәалоуп. Актәи ахырхарҭа - аԥсуа бызшәа хатәы бызшәак аҳасабала арҵара, аҩбатәи - аԥсуа абызшәа аҩбатәи (аҳәынҭқарратә) ҳәа арҵара. Арҭ ахырхарҭақәа инарықәыршәаны, аԥсуа бызшәа арҵара х-бызшәатә ҩаӡарак рыла имҩаԥысуеит: хәҭа-хәҭалатәи, ихадоу, иҳараку. Аҵара инаваргыланы иарбоу акафедра арҵаҩцәа астудентцәа рдыррақәа еиуеиԥшым рыҩаӡарақәа рзы апрограмма, арҵага шәҟәқәа, арҵаратә, аметодикатә цхыраагӡақәа реиқәыршәара иаҿуп. Еиуеиԥшым афакультетқәа рыстудентцәа аҳәынҭқарратә бызшәала азанааҭтә лексика рҵоит Аԥсны еиуеиԥшым аусхкқәа рҿы ԥхьаҟатәи русураҿы уи ахархәаразы. 

Аԥсуа бызшәа афакультетбжьаратә кафедра иара убас аԥсуа школқәа рзы аԥсуа бызшәа арҵаҩцәас иҟалараны иҟоу разыҟаҵара иаҿуп. Афилологиатә факультет аҿы азанааҭ «Аԥсуа бызшәа арҵаҩы аԥсуа школ азы» ыҟоуп 1998 шықәса раахыс. Ари аамҭа иалагӡаны ари азанааҭ рнапаҿы иааргеит 300-ҩык рҟынӡа ауниверситет аушьҭымҭацәа.  

Иарбоу акафедра арҵаҩцәеи аԥсуа школқәа рҿы аԥсуа бызшәа арҵаҩцәа ӷәӷәала ирыдҳәалоуп. Ирылшо ала аметодикатә цхыраара рырҭоит.

Акафедраҿы 6-ҩык арҵаҩцәа акандидаттә диссертациа аус адырулоит. 

Акафедра алахәыла адоцент Ф.З. Кәарҷелиа, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Ҭырқәтәыла иҟоу Диузџье ақалақь ауниверситет аҿы аԥсуа бызшәа дирҵоит.

Акафедраҿы аус руеит аҵарауаа: апрофессор, арҵаҩратә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, аԥсуа бызшәа афакультетбжьаратә кафедра аиҳабы А. Ш. Ажьиба; адоцент Д. В. Шамба; афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, арҵаҩы еиҳабы Л. З. Клычева; арҵаҩцәа еиҳабацәа: Л. Ад. Ҷыҭанаа, А. А. Кәарҷелиа, А. З. Аҳәба, Л. В. Цәеиба, Р. Л. Сақаниа, М. Ш. Шоуа, А. Ш. Шьынқәба А. Ш. А. А. Чхамалиа; арҵаҩцәа: Е. Р. Гәыблиа, Ш. А. Арнаут, Х. К. Чаҭанаа, А. И. Гыцба., И. Г. Какоба, Р. В. Ҵәыџьба, Г. Г. Ҭаниа, И. Ф. Гериа; алаборантцәа Г. К. Киут, алаборант еиҳабы Г. Г. Ҭаниа.

 

АԤСУА ЛИТЕРАТУРА АКАФЕДРА

Аԥсуа литература акафедра аԥсуа милаҭтә культура, атрадициақәа реиқәырхара аус аҿы, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәеи афольклортә материалқәеи рҭыжьраҿы, урҭ рыҭҵаареи анализ рзуреи рҿы алагала ду ҟанаҵоит. 

Акыршықәса ҵуеит Аԥсуа литература акафедра зҽызымԥсахуа еиҳабыс дыҟоуижьҭеи акандидат фил. аҭҵаарадыррақәа, адоцент ААУ ҳаҭыр Зқәу апрофессор Џьынџьал Д.

Аԥсуа литература акафедраҿы аус руан зыԥсҭазаара иалҵыз: адоц. апоч. ААУ апроф. Гублиа Г. К., адоец. Анқәаб В. П., Адоц . Аӡынба П. Х., доц. Зыхәба А. Шь., адок. Зухба С. Л., апроф ., акад. Салаҟаиа Ш. Х . , адоцент. Хьыбба Л. А., Адок. Габниа Ц. С., апрофессор Ҵнариа Вл. Л .

Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы иара убас акафедраҿы аус руан: апроф.Адлеиба Д.И. (аиҳабы. каф.), аҭҵаарадырразы ААУ апроректор; к.ф. Џьопуа Т. Шь., уажәы ст. с. АбИГИ, адоц. Бениа Ц.В., апроф .Тыжын Чуреи уажәы ст .с. Абиги.


Иахьатәи аамҭазы Аԥсуа литература акафедраҿы аус руеит: апроф., акад. Џьапуа З.Д., апроф., акад. Коӷониа В.а., адоц. Қапба Р.Х., адоц. Ашәба А.Е., адоц. Табаӷәуа С.а., адоц. Какоба А.П., адоц. Аҩӡба В. Шь., ст. арҵаҩы. Ҳалбад В. А., ст. арҵаҩы. Ахсалба Г. К., ст. арҵаҩы. Анқәаб А. В., ст. арҵаҩы. Сақаниа Г. В., ст. арҵаҩы. Габниа Д., к. ф., ст. арҵаҩы. Гыцба И. Г., арҵаҩцәа: Чкотуа О. Б., Аршба М. В., Колбаиа А. Т., Џьениа Л. Л. Ԥачлиа С. М. аиҳабы. доц икабинет ала. Аҵнариа З. И., ст. Дараселиа алаборант Мадина, аиҳабы. кабинетла иара. Б. В. Шьынқәба Инаԥшьба Ә. рхи.

Акафедраҿы иҿиоуп абиԥарақәа рыдкылара атрадициа. Убас, акафедра аусзуҩцәа ҿарацәа иахьа рколлегацәа еиҳабацәеи дареи ашколқәеи ауниверситети рзы арҵагатә цхыраагӡақәа аус рыдулара иаҿуп.

Аԥсуа литература акафедра ахықәкқәеи ахыдҵақәеи:


  • Аԥсуа литература аганахьала зҟазара ҳараку аспециалистцәа рҭыжьра
  • Акафедра иадчаԥалоу адисциплина хадақәа рырҵара анаукатәи аметодикатәи ҩаӡара ҳаракы аиқәыршәара
  • Афилологцәа рыстудентцәа раԥхьатәи рзанааҭтә ҟазарақәеи рҟазареи роуразы алҵшәа змоу арҵаратә практикақәеи апрактикақәеи реиҿкаара
  • Акафедра аҭҵаарадырратә потенциал аизырҳара хықәкыс иҟаҵаны арҵаҩцәа рҵаратәи рыҭҵаарадырратәи усура аиҿкаара.

Акафедра Нхыҵ Кавказ ажәларқәеи Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла инхо адиаспореи аимадара бзиа рыбжьоуп. 

 

АУРЫС БЫЗШӘЕИ АЗЕИԤШ БЫЗШӘАДЫРРЕИ РКАФЕДРА

Аурыс бызшәа акафедра еиҿкаан 1933 шықәсазы, даҽакала иаҳҳәозар, арҵаҩратә институт анаадырт ашьҭахь шықәсык ааҵуаны. Акафедра аспециалистцәас еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы аус руан пр.М. И. Загурскаиа, адоц. Г. В. Дубровин, апроф. Б. Г . Ҭарба, адоцент. Н. Г. Лозова, аДОц. Л. А. Лозоваиа, ашколқәранӡатәи адоцент Л. И . Аргәын, акафедра адоцент Е. Д. Арсенева-Гагәылиа, ст. пр. И

Аурыс бызшәа акафедра раԥхьатәи аиҳабы адоц. А.И. Давидовски акафедра напхгара аиҭон 1950 шықәсанӡа. Аурыс бызшәа асинтексис азы иусумҭақәа кьыԥхьын шықәсқәак рыҩныҵҟа ажурнал "Аурыс бызшәа ашкол аҿы" уҳәа рҿы, иара убас иара аԥсуа школқәа рзы аурыс бызшәазы арҵага шәҟәқәа жәпакы дравторын. 1950 шықәса раахыс акафедра дахагылан апроф. Г. Пирцхалаа.

Аурыс бызшәа акафедра алахәылацәа гәыԥҩык аԥсуа школқәа рзы хыԥхьаӡара рацәала аҭҵаарадырратә усумҭақәеи аурыс бызшәазы арҵага шәҟәқәеи равторцәас иҟан. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп Б. Г. Ҭарба, Е. Д. Гагәылиа-Арсениева, Л. А. Лозоваиа уб.

1994 шықәсазы акафедра дахагылеит адоц. Н.Д. Коӷониа. Лара илҩит Урыстәыла Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра Аинститут аҟны аҭҵаарадыррақәа рдоктор ҳәа аҭҵаарадырратә ҩаӡара аиуразы адиссертациа «Аԥсшәеи аурыс бызшәеи рҿы аамҭеи ахки ркатегориа Асемантика» атемала. 2006 шықәса раахыс аурыс бызшәа акафедра напхгара алҭон адоец. Е.П. Стеблецова.

2013 шықәса раахыс гкафедра напхгара алҭон афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, ААУ адоцент Оҭырба Р. Оҭырб Р. Диузџье ауниверситет Ахь Ҭырқәтәылатәи Ареспубликахь инашьҭра инамаданы 2025 шықәса нанҳәамза инаркны акафедра аиҳабы инапынҵақәа назыгӡос дҟаҵоуп афилологиатә ҭҵаарадыррақәа р кандидат, Аау адоцент, Адыгеиатәи аҳәынҭқарратә университет адокторант Дауҭиа Ф. 

Иазгәаҭатәуп, иахьа аурыс бызшәа акафедра алахәылацәа аӡәырҩы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ишаушьҭымҭацәа. Урҭ рахь иаҵанакуеит адоц. Р. Н. Оҭырба, адоц. Ф. В. Дауҭиа, адоц. Л. Б. Марганиа, адоц. А. Д. Ладариа, фф аҵарауаҩ маӡаныҟәгаҩ; адоц. Ш. И. Кәыҵниа, адоц. Н. В. Шалдуга, аиҳабы. ААУ аспирантура, ст. арҵаҩы Н. Х. Смыр, арҵаҩцәа Ҳ. Д. Сабекиа, В. Б. Гурцкаиа, Г. Б. Гурцкаиа, В. Р. Быҭәба, адоц. Р. Ад. Саакиан.

Апрофиль "Аурыс филологиа" (ҽынлатәи латәарадатәи аҟәша)

Аквалификациа-афилологиа абакалавр

Азанааҭтә усура аусхкқәеи ахкқәеи:

· афилолог-ареферент (аспиҷаитер)

· аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩы

· адокументалтәи асахьаркыратәи текстқәа рредактор, рырҽеиҩы

· аӡыргатә текстқәа рзы аспециалист

· аексперт-алингвист.

Латәарадатәи аҟәша зыхә шәатәу ашьаҭала.

Апрофиль " Аиҭагареи акультурабжьаратә коммуникациеи Ртеориа (аурыс бызшәеи аԥсуа бызшәеи рышьаҭала)" (аурыс секторқәеи аԥсуа секторқәеи, ҽынлатәи аҟәша, зыхә шәатәу ашьаҭала)

Азанааҭтә усура аусхкқәеи ахкқәеи:

· административтә, аполитикатә, ауаажәларратә структурақәа рҿы аԥсуа бызшәеи аурыс бызшәеи здыруа аиҭагаҩ-ареферент

· аиҭагара аҟәша аспециалист

· асинхронтә еиҭагаҩ

· асахьаркыратә еиҭагареи аредакциа азуреи рзы аспециалист

· аилахәыра жәларбжьаратәи аҟәша аспециалист

· аофис-менеџьер

· аурыс бызшәеи алитературеи аԥсуа бызшәеи алитературареи рырҵаҩы.

 

АУРЫСИ АҲӘААНЫРЦӘТӘИ АЛИТЕРАТУРЕИ РКАФЕДРА


Сухгоспединститунт ижәытәӡатәиу акафедрақәа руак аԥҵоуп 1937 шықәсазы. Аиҳабы. аурыси аҳәаанырцәтәи алитература акафедра еиуеиԥшым аамҭақәа рзы аус руан: иналукааша аҵарауаа-аурыси аԥсуа филологиеи рҿы алашара лаша аанзыжьыз Аԥсны ажәарқәа: адоц. Леонти-иԥа, апроф. Ильински, адоц. Ш. И. Запорожски, арҵаҩы еиҳабы С. В. Акиртава. 1956 Шықәса раахыс акафедра напхгара алҭон еицырдыруа атургеневед, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор, Анаукақәа Ракадемиа академик М. Ладариа, 1972 шықәса инаркны 1974 шықәсанӡа – Б. А.Гургулиа, к. ф. адоц. акафедрақәа, апоет, ауаажәларратә усзуҩы.

2017 ш. инаркны акафедра напхгара аиҭоит к.п. доц., ААУ Ҳаҭыр зқәу апрофессор Н .Бахиа Г.

Акафедраҿы аус руан ззанааҭдырра ҳараку, еицырдыруа арҵаҩцәа ажәаԥҟаҩцәа: Т.Д. Гәлиа (аусумҭа «Ҳаамҭазтәи асовет фельетон» автор), С. В. Акиртава, («Афашистҿагыларатә романқәа А. Зегерс»), Л. А. Кобахиа («Урысшәахьтә аԥсшәахь аиҭагара апроблемақәа»), М. Г. Ладариа. («Аԥснытәи алитература иазку астатиақәа реизга (1960-2005)), Б. А. Гәыргәлиа («Апоема ажанр аԥсуа литератураҿы») уб.

Иахьа акафедраҿы аус руеит 12-ҩык арҵаҩцәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп апроф. Папасқьыр А. Л., (алитература атеориеи аурыси аԥсуаи литература аимадарақәеи рыҭҵаара апроблемақәа рзы аусумҭақәеи аметодикатә цхыраагӡақәеи дравторуп), к. п. доц., Бахиа Н. Г. к. ф. ст пр к. ф. Барабаш Р. И апреп. к. ф. Цколиа К. Р, ст. ад. к. ф. С. Л. Бебиа, иара убас ст. ад.: Н. В. Каиун, М. А. Топчиан, М. Б. Кәачахьиа, Е. В, Кобахьиа., А. К. Бигәаа, М.Г. Гәыблиа, преп. Ӡиӡариа С. О.

Акафедра алахәылацәа шьаҭаркуижьҭеи аурыс филологиазы аҭҵаарақәа мҩаԥыргоит, Горки ихьӡ зху Имли аинститут имҩаԥнаго апроектқәеи аконференциақәеи активла ирылахәуп, Нхыҵ-Кавказтәи ауниверситет акафедрақәа аус рыцыруеит, арҵаҩцәа ҿарацәа Урыстәылатәи афедерациа аҭҵаарадырреи аҵареи Рминистрра еиҿнакааз "Аԥхынтәи аинститутқәа" рҿы астажировка иахысуеит. Акафедра арҵаҩцәа астудентцәа рыҭҵаарадырратә усумҭақәа напхгара рырҭоит, Фазиль Аскьындар ирҿиаразы арҿиаратә еицлабрақәеи есышықәсатәи анаука-практикатә конференциақәеи мҩаԥыргоит.

Акафедраҿы иаԥҵоуп аус зуа акабинетқәа: аурыс филологиа Акабинет. Академик М.Г. Ладариа, акабинет. Ф.А. Искандера.

Акафедра Аԥсны ашколқәеи иареи аимадара бзиа рыбжьоуп, Аԥсни ААУ ашколқәеи рҿы аурыс филологиазы аолимпиадақәа рымҩаԥгара иалахәуп «Ақәцәахь Амҩа», ареспублика арҵаҩцәа аметодикатә цхыраара рнаҭоит.

 

АФИЛОСОФИЕИ АКУЛЬТУРОЛОГИЕИ РКАФЕДРА

1994 шықәсазы Афилософиа акафедра ААУ Афилософиеи акультурологиеи ркафедрахь ииаган.

Акафедраҿы аус руеит ҩыџьа апрофессорцәа, ҩыџьа адоцентцәа, хҩык арҵаҩцәа еиҳабацәа.

Акафедра ахырхарҭа хада – аетно-милаҭтә философиа ауп.

Афилософиеи акультурологиеи ркафедра жәашықәса инареиҳаны имҩаԥнагоит жәларбжьаратәи аконференциа: "аглобализациа аамҭазы Аетноси акультуреи. Аҭоурых апроблема " Урыстәылатәи Афедерациеи Урыстәыла Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиеи иреиҳау аҵараиурҭақәа.

Акафедра деиҳабуп Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла, апрофессор Иван Дорофеи-Иԥа Ҭарба.